Zaufanie i kontrola

Według Monteskiusza, francuskiego filozofa i prawnika żyjącego w XVIII wieku, państwo demokratyczne powinno być oparte na cnocie (czy to słowo ma dziś znaczenie w życiu publicznym?), a o jakości państwa ma świadczyć wolność obywateli. Jak to osiągnąć w skali kraju? Rozdzielając władzę!

Trójpodział władzy (polską nazwę pojęcia wymyślił Tadeusz Boy-Żeleński) był wartością uwzględnioną już przez konstytucję Stanów Zjednoczonych (1789), jest fundamentem obecnej Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i całego cywilizowanego świata. Oznacza, że władze ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze są od siebie w pełni niezależne, ale kontrolują się wzajemnie.

Co to znaczy? Trójpodział gwarantuje równowagę, zbalansowaną współpracę bez korupcji politycznej, nacisków, zależności i wpływów, bez podporządkowania. Trzy władze powinny się konstruktywnie dogadywać ku chwale ojczyzny, a przejrzystość intencji i uprawnień każdej z trzech władz w efekcie ma zapewniać wolność suwerena, czyli obywateli, czyli każdego człowieka. Czyli twoją wolność!

Utopia? Bywa, że tak. Co robi władza, która ma tajemne cele, nieczyste intencje, pokrętne motywacje, zakusy autorytarne lub totalitarne? Chce rządzić bez ograniczeń, bez kontroli, łamie porządek trójpodziału władz, podporządkowując je sobie, z premedytacją miesza role i funkcje, oszukuje, szczuje, manipuluje, zaciera granice konstytucyjnych gwarancji państwa prawa i wolności. W efekcie dewastuje system prawny, porządek konstytucyjny, łamie prawa człowieka, ingeruje w życie prywatne, burzy struktury społeczne, dewaluuje zaufanie, dzieli.

Pytania retoryczne

To takie, na które odpowiedź jest – teoretycznie – oczywista, ale różnie bywa. Pytamy nie dlatego, że chcemy się dowiedzieć – co i jak, ale żeby podkreślić moc i oczywistość oczywistości. Poćwicz stawianie takich pytań. Praktyczna figura stylistyczna przyda ci się w życiu prywatnym (np. Czy mnie kochasz? Czy ładnie mi w niebieskim? Wiadomo!), a w życiu społecznym może dać początek ciekawej wymianie zdań, poglądów. Na przykład takie pytania, teoretycznie retoryczne:

Czy łamanie trójpodziału władz to jest dobry scenariusz? Czy to jest demokracja?

Czy jest ktoś, kogo znasz, dla kogo mogłyby nie być retoryczne? Zaproponuj rozmowę, zadaj pytania. Nie spróbujesz, to się nie dowiesz. Spróbujesz? Ciekawe, czy rozwinie się dyskusja.

Nieposłuszeństwo obywatelskie

Każdy obywatel ma prawo do obywatelskiego nieposłuszeństwa. Kiedy? Gdy uzna, że państwo, jego organy wkraczają w jego prawa, łamią konstytucyjne gwarancje, a stanowione prawo zagraża demokracji. Każdy podejmuje decyzję o rodzaju i skali podejmowanych aktów nieposłuszeństwa obywatelskiego we własnym sumieniu i musi być świadom ewentualnych konsekwencji, odpowiedzialności. Nie każdego stać na taki akt, bo wymaga nie tylko determinacji, ale przede wszystkim odwagi cywilnej. Czasami obywatelskie nieposłuszeństwo jest jedyną bronią „zwykłych ludzi” w starciu z władzą łamiącą ustawę zasadniczą, czyli konstytucję. Bywa jedyną formą protestu. Pojedyncze działanie ma niewielką moc, ale gdy nieposłusznych obywateli jest wielu, to już władza może zacząć się bać.

Pomyśl, co przychodzi ci na myśl, gdy myślisz o nieposłuszeństwie obywatelskim. Jakie działania mają szansę przynieść zmianę? Może porozmawiasz o tym z rodziną? Może starsi przypomną sobie takie sprawcze akty nieposłuszeństwa z przeszłości? Może mają swoje doświadczenia?

Tekst i rysunki zaczerpnęliśmy z Obywatelskiej Układanki Polskiej autorstwa Mai Kramer i Karoliny Laube-Kramer, która udostępniona jest przez wydawcę, Fundację Kocham Polskę, do nieodpłatnej dystrybucji w wersji elektronicznej, do niekomercyjnego użycia na licencji CC BY-NC-SA 4.0.